شکوه ايران باستان

گستردگی فرهنگی - زيبايی هنری
نمايشگاه "معدن کاوی و فلزکاری در ايران باستان"
 

خسرو ناقد
در اين روزها اگر گذارتان به آلمان افتاد، ديدار از «موزه صنايع معدن» در شهر بوخوم، در ايالت «نورد راين وستفالن» آلمان را نيز حتماً در برنامه گشت و گذار و سير و سياحت خود قرار دهيد. اگر هم ساکن آلمان ايد يا در کشورهای همجوار آلمان زندگی می‌کنيد، از تعطيلات ژانويه و سال نو ميلادی استفاده کنيد و به ديدار نمايشگاهی برويد که چندی است در اين موزه برپا شده است.
«شکوه ایران باستان؛ معدن کاوی و فلزکاری در ایران باستان» عنوان نمايشگاهی است که از روزهای نخست ماه دسامبر امسال تا روزهای پايانی ماه می ۲۰۰۵ ميلادی در شهر بوخوم آلمان برپا شده است. اشيا به نمايش گذاشته شده در اين نمايشگاه از میان اشیای موزه ملی ایران، موزه رضا عباسی و مخازن سازمان های میراث فرهنگی و گردشگری استان های کرمان، کرمانشاه، قم، کاشان، موسسه باستان شناسی دانشگاه تهران و سازمان زمین شناسی برگزيده شده است. افزون بر اين شماری از آثار اين نمايشگاه از موزه لوور پاريس، موزه سلطنتی هنر و تاريخ بروکسل و موزه صنايع معدن شهر بوخوم انتخاب شده است.

در اين نمايشگاه ويژگی های مختلف فلزكاری ايران در تمام ادوار با توجه به شيوه های صنعتی و هنری پديد آورندگان آنها در نظر گرفته شده است. «توماس اشتولنر»، باستان شناس و مدير بخش باستان شناسی معدن موزه بوخوم كه از سوی اين موزه در انتخاب اشيا با كارشناسان موزه ملی ايران همكاری داشته است، می‌گويد: «ماهيت نمايشگاه «شكوه باستانی ايران: فلزكاری و معدن كاری در ايران باستان» با ديگر نمايشگاه های مشابه كه تاكنون در زمينه هنر و آثار باستانی ايران در آلمان و ديگر نقاط اروپا برگزار شده متفاوت است. موضوع مهم و مورد نظر ما در اين نمايشگاه، نشان دادن رابطه ميان فرهنگ و اقتصاد است. ما در طول تاريخ شاهد بوده ايم که كشورهايی با اقتصاد قدرتمند، دارای فرهنگی غنی نيز بوده اند و هنگامی كه وضعيت اقتصادی باثبات و زندگی اجتماعی همراه با صلح و آرامش حكم فرما نباشد، شاهد جنگ، اندوه و نوميدی در جامعه خواهيم بود. ايران نيز از نظر فرهنگی كشوری پيشرفتهبوده است و اين مساله به حدی مشهود است كه به دليل و مدرك نيازی ندارد.

غنای فرهنگ ايرانی در تمام نمايشگاه هايی كه در زمينه هنر و فرهنگ ايران برگزار می‌شود، كاملا مشهود است. اما آنچه ما در نمايشگاه بوخوم به دنبالش هستيم، نمايش دلايل اين غنای فرهنگی است. ما قصد داريم با بازسازی فضاهايی مشابه آنچه در ايران وجود دارد، چگونگی دستيابی ايرانيان به اين فرهنگ و تمدن غنی را معرفی کنیم. ما در پی نشان دادن پيچيدگی های فرهنگی ايرانيانيم و به همين خاطر نمی‌توانيم به چند شيء زيبا و تزيينی نظير جام حسنلو و مارليك بسنده کنيم. نمايش سير تحول تاريخی هنر فلزكاری و صنعت معدن كاوی در ايران از اهداف مهم ما است. می‌خواهيم بازديدكنندگان را با مراحل ساخت اين اشيا، از طريق نمايش اشيايی چون جعبه ابزارهای طلاسازان آشنا كنيم. به اين ترتيب روند ساخت اشيای فلزي، از ماده خام تا محصول نهايی را به بازديدكنندگان نشان می‌دهيم. فضاسازی و نمايش آثار ايراني، اشيايی از دوران ما قبل تاريخ، نوسنگی و عصر مفرغ تا اوايل دوران اسلامی را در برمی‌گيرد».

قديمی ترين اثر ارائه شده در اين نمایشگاه به عصر سنگ تعلق دارد و جديدترين شيء آن را صنعتگران و هنرمندان ايلخانی ساخته اند. مجسمه معروف يکی از شاهزادگان اشكانی در پرستشگاه «شمی»، از جمله اشيايی است كه در اين نمايشگاه حضور دارد، اما مسئولان ايرانی به دليل اهميت اين پيکره و وزن بالای آن اجازه خروجش از كشور را نداده اند. موزه بوخوم، با هزينه خود، ۲ مولاژ از اين مجسمه بزرگ تهيه كرده و قرار است پس از پايان نمايشگاه يكی از آن دو به موزه ملی ايران اهدا شود. برگزارکنندگان يکی از تالارهای نمايشگاه را به بازسازی بازارهای سنتی ايران اختصاص داده اند؛ که نه تنها جالب و زيبا آراسته شده و ديدنی است، بلکه حال و هوا و فضای بازارهای ايران را که از گذشته های دور مرکز توليد صنايع دستی و بازرگانی در مشرقزمين بوده است، برای بازديدکنندگان تداعی می‌کند.

«گئورگ گِستر»، عکاس سرشناس سوئيسی نيز عکس های بسيار زيبايی را که از مناطق مختلف ايران در اواخر دهه ۱۹۷۰ ميلادی فراهم آورده در يکی از تالارهای به نمايش گذاشته است که فرهنگ های گوناگون اقوام ايرانی را برای بازديدکنندگان به نمايش می‌گذارد. بخشی از اين عکس ها شامل عکسهای هوايی بی نظير و جذابی است که «گئورگ گِستر» از مناظر کوهستانی و حفاری های باستان شناسی برداشته است.

در حاشيه اين نمايشگاه جلسات سخنرانی و سمينارهايی نيز برگزار می‌شود که در آن کارشناسان ايرانی و اروپايی درباره فرهنگ و تمدن ايران باستان در دوره های گوناگون سخنرانی خواهند کرد؛ از آنجمله:
* سخنرانی پُروفسور «هايدِماری کوخ» از دانشگاه ماربورگ آلمان با عنوان «تخت جمشيد؛ کانون پُرشکوه امپراتوری ايران». (۲۵ ژانويه ۲۰۰۵).
* دکتر «ديتريش هوف» از انستيتوی باستان شناسی آلمان در برلين درباره «ايران در عصر ساسانيان». (۱۵ فوريه ۲۰۰۵).
* دکتر بهزاد مفيد نصرآبادی از دانشگاه ماينتس آلمان پيرامون «تحقيقاتی جديد درباره باستان شناسی عيلامی». (اول ماه مارس ۲۰۰۵).
* دکتر «باربارا هِلوينگ» از انستيتوی باستان شناسی آلمان در برلين درباره «حفاری در فلات ايران». (۱۵ ماه مارس ۲۰۰۵).
* بررسی پيمان مظاهری پور و کاميار فروغی پيرامون «باستان شناسی و سينما در ايران». (پنجم آوريل ۲۰۰۵).
* سخنرانی پُروفسور «يوزف ويزه هوفر» از دانشگاه کيل آلمان با عنوان «پارتها؛ ميانجی فرهنگی و اقتصادی ميان شرق و غرب». (۱۹ آوريل ۲۰۰۵).
* سخنرانی پُروفسور «فليپ کراين بُروک» از دانشگاه گوتينگن درباره «اديان کهن ايرانی». (سوم ماه می ۲۰۰۵).
* گزارش دکتر مسعود آذرنوش از سازمان ميراث فرهنگی پيرامون «باستان شناسی در ايران: ديروز و امروز». (۲۴ ماه می ۲۰۰۵).

دسامبر ۲۰۰۴ ميلادی